Autor: Denys Lytvynenko — trener personalny i medyczny w TrainingUp Studio. Poznaj zespół i doświadczenie trenerów.
Ból kolana przy przysiadzie lub podczas chodzenia po schodach potrafi utrudnić zarówno trening, jak i zwykły dzień. Nie oznacza jednak automatycznie, że przysiad jest dla Ciebie „złym” ćwiczeniem. Sam moment pojawienia się bólu nie pozwala też rozpoznać jego przyczyny.
Najpierw warto ustalić, czy potrzebna jest ocena medyczna. Następnie przyjrzeć się historii objawów, zmianom aktywności, zakresowi ruchu, sile i reakcji na obciążenie. Dopiero na tej podstawie można dobrać dalsze postępowanie. Film z przysiadu ani pojedynczy test nie zastępują badania.
Kiedy z bólem kolana potrzebna jest pilna pomoc?
Przerwij ćwiczenie i poszukaj pilnej oceny lekarskiej, jeśli:
- nie możesz obciążyć nogi albo poruszyć kolanem;
- po urazie pojawia się duży lub szybko narastający obrzęk, deformacja albo bardzo silny ból;
- kolano blokuje się, nagle nie pozwala się wyprostować lub wyraźnie się pod Tobą ugina;
- staw jest gorący i zaczerwieniony, a jednocześnie masz gorączkę, dreszcze lub czujesz się wyraźnie źle.
Takich objawów nie sprawdzamy kolejną serią przysiadów. W zależności od ich nasilenia potrzebna może być pomoc tego samego dnia, również w placówce pomocy doraźnej. Jeżeli ból nawraca, nasila się albo ogranicza chodzenie, umów ocenę lekarską lub fizjoterapeutyczną, nawet gdy nie występują powyższe sygnały. [1]
Dlaczego kolano boli podczas przysiadu lub na schodach?
Przysiad, wstawanie z krzesła i pokonywanie schodów wymagają pracy mięśni oraz przenoszenia obciążeń przez kolano. W przypadku bólu rzepkowo-udowego właśnie takie czynności często nasilają objawy z przodu kolana. Podobne dolegliwości mogą jednak towarzyszyć innym problemom, dlatego nie należy samodzielnie stawiać rozpoznania wyłącznie na podstawie miejsca bólu. [2]
W rozmowie przed treningiem interesuje nas również to, co zmieniło się ostatnio: liczba sesji, ciężar, głębokość przysiadów, bieganie, codzienne spacery czy powrót po przerwie. To ważny kontekst do oceny, ale sam wzrost obciążenia nie dowodzi, że wyjaśnia cały problem.
Mniej oczywiste czynniki: dawne skręcenie kostki, płaskostopie i różnice w pracy mięśni
Miejsce bólu nie zawsze wystarcza do zaplanowania treningu. W TrainingUp Studio na co dzień pracujemy z osobami po skręceniach kostki, z płaskostopiem oraz różnicami w sile i kontroli mięśni. Dlatego podczas oceny ruchu przyglądamy się całej kończynie dolnej. Nie oznacza to jednak, że każda zauważona różnica wyjaśnia ból kolana.
Przebyte skręcenie kostki
Warto powiedzieć o dawnym urazie, szczególnie jeśli nadal czujesz, że kostka „ucieka”, masz trudność z równowagą albo ograniczony ruch. U osób z przewlekłą niestabilnością stawu skokowego badania opisują także różnice w sile biodra i niektórych zadaniach angażujących kolano. Nie dowodzi to, że dawne skręcenie jest przyczyną obecnego bólu. To wskazówka, by sprawdzić, jak dziś funkcjonuje cała noga. [5]
Płaskostopie i sposób obciążania stopy
Sam niski łuk stopy nie wystarcza do wyjaśnienia dolegliwości. Wyniki badań nad związkiem ustawienia stopy z bólem rzepkowo-udowym są niejednoznaczne. Podczas oceny interesuje nas nie tylko wygląd stopy w staniu, lecz także jej zachowanie w ruchu, komfort i reakcja na obciążenie. Nie zakładamy z góry, że każdy potrzebuje wkładek albo „korygowania” ustawienia stóp. [6]
Dysbalans mięśniowy — co właściwie warto ocenić?
Pod tym określeniem mogą kryć się różnice w sile, wytrzymałości lub kontroli ruchu między stronami i grupami mięśni. Samo zauważenie asymetrii nie jest rozpoznaniem przyczyny bólu. Badania nad czynnikami ryzyka bólu rzepkowo-udowego pokazują, że znaczenie siły mięśni zależy również od badanej grupy — nie można sprowadzić każdego problemu do „słabego pośladka”. [7]
W praktyce sprawdzamy konkretne zadania i dobieramy trening do stwierdzonych potrzeb: może to być praca nad siłą uda i biodra, równowagą, kontrolą stopy lub zakresem ruchu. Plan dostosowujemy do reakcji na ćwiczenia i zaleceń prowadzącego specjalisty, bez obietnicy, że usunięcie jednej asymetrii rozwiąże każdy ból.
Pięć rzeczy, które warto sprawdzić przed zmianą planu
1. Przebieg objawów
Przed wizytą zapisz, kiedy zaczęło boleć, czy był uraz oraz które czynności wywołują dolegliwości. Zwróć uwagę, czy problem pojawia się w czasie ruchu, dopiero po treningu czy następnego dnia. Wspomnij o obrzęku, blokowaniu, sztywności i niestabilności. Takie informacje pomagają specjaliście przeprowadzić ocenę, a trenerowi uwzględnić jej zalecenia.
2. Zmiany w całym tygodniu
Obciążenie to nie tylko trening w studiu. Zapisz także bieganie, dłuższe marsze, pracę fizyczną i inne aktywności. Jeśli jednocześnie dołożysz ciężar, serie oraz dodatkowy dzień ćwiczeń, trudno później ustalić, na którą zmianę zareagowało kolano. Dzienniczek aktywności ułatwia rozmowę o tym, co warto zmodyfikować.
3. Zakres ruchu
W ocenie treningowej obserwujemy, w jakim zakresie możesz wykonać ruch, czy pojawia się dyskomfort i jak wygląda współpraca kolana, biodra oraz stawu skokowego. Nie próbujemy na siłę osiągać jednego „idealnego” kąta. Pytamy, co jest potrzebne do Twojego celu i co można obecnie wykonać w sposób kontrolowany.
4. Siła i wykonanie zadania
Zależnie od sytuacji ocena może obejmować proste zadania, takie jak wstawanie z ławki, przysiad do ustalonej wysokości lub wejście na niski stopień. Patrzymy na powtarzalność ruchu i reakcję na wysiłek. Nie wyciągamy wniosku „boli, bo masz słaby pośladek” z jednego powtórzenia. Więcej o tym podejściu znajdziesz w artykule o ocenie ruchu przed treningiem.
5. Reakcja po ćwiczeniach
Znaczenie ma również samopoczucie później: czy chodzisz tak samo swobodnie, czy pojawił się obrzęk i jak kolano reaguje następnego ranka. Przy nasileniu objawów lub pogorszeniu funkcji trzeba przerwać prowokujące ćwiczenie i ponownie ocenić sytuację. Nie ma jednej wartości bólu w skali 0–10, która byłaby bezpieczna dla każdej osoby i każdego problemu.
Jak może wyglądać modyfikacja treningu?
Jeśli po ocenie nie ma przeciwwskazań do ćwiczeń, można indywidualnie dopasować zakres, ciężar, liczbę powtórzeń, częstotliwość lub wersję ruchu. Przykładowo trener może sprawdzić przysiad do wyższej ławki zamiast od razu wracać do głębokiego przysiadu z obciążeniem. To przykład doboru zadania, a nie gotowe zalecenie leczenia bólu kolana.
W zaleceniach dotyczących rozpoznanego bólu rzepkowo-udowego ważne miejsce zajmują edukacja i ćwiczenia ukierunkowane na kolano, w razie potrzeby uzupełniane pracą mięśni biodra. Przewodnik dobrych praktyk z 2024 r. podkreśla dopasowanie postępowania do potrzeb i wyników oceny konkretnej osoby. Nie jest to uniwersalny zestaw na każdą przyczynę bólu. [3]
Czy kolana mogą wychodzić przed palce w przysiadzie?
Samo przekroczenie linii palców nie jest wystarczającym powodem, żeby uznać przysiad za nieprawidłowy. Ograniczenie ruchu kolan zmienia rozkład obciążeń między kolanami i biodrami. Pokazano to m.in. w niewielkim badaniu biomechanicznym u siedmiu wytrenowanych mężczyzn. To nie był jednak test leczenia osób z bólem ani dowód, że każda technika będzie odpowiednia dla każdego. [4]
W praktyce ustawienie dobieramy do budowy ciała, celu, obciążenia i tolerancji ruchu. Nie warto wymuszać pozycji tylko dlatego, że wygląda poprawnie na zdjęciu.
Jak podchodzimy do tego w TrainingUp Studio?
W TrainingUp Studio w Sosnowcu zaczynamy od rozmowy i oceny możliwości treningowych. Uwzględniamy przebyte urazy, aktualne leczenie i zalecenia lekarza lub fizjoterapeuty. Jeśli potrzebna jest diagnoza albo leczenie, kierujemy do właściwego specjalisty przed rozpoczęciem lub kontynuowaniem ćwiczeń.
Podczas treningu medycznego dobieramy zadania do aktualnych możliwości i obserwujemy reakcję na obciążenie. Ocena trenerska nie rozpoznaje uszkodzenia łąkotki, więzadeł ani innych chorób. Jej rolą jest pomóc zaplanować trening w granicach kompetencji trenera.
Chcesz ustalić, czy taka współpraca będzie dla Ciebie odpowiednia? Umów bezpłatną konsultację w TrainingUp Studio. Zabierz wygodny strój, który nie ogranicza ruchu, oraz posiadane zalecenia prowadzącego specjalisty.
Konsultacja jest bezpłatna. Po uzgodnieniu terminu otrzymasz link do zwrotnej zaliczki rezerwacyjnej 75 zł. Po konsultacji zwracamy ją albo, za Twoją zgodą, odliczamy od treningu lub pakietu. Szczegóły opisuje regulamin TrainingUp Studio.
Źródła
- NHS: Knee pain — objawy wymagające pilnej oceny i wskazania do konsultacji.
- Willy R.W. i wsp. Patellofemoral Pain: Clinical Practice Guidelines. JOSPT, 2019.
- Neal B.S. i wsp. Best practice guide for patellofemoral pain. British Journal of Sports Medicine, 2024.
- Fry A.C., Smith J.C., Schilling B.K. Effect of knee position on hip and knee torques during the barbell squat, 2003.
- Dejong A.F. i wsp. Proximal Adaptations in Chronic Ankle Instability: Systematic Review and Meta-analysis, 2020.
- Does the Foot and Ankle Alignment Impact the Patellofemoral Pain Syndrome? A Systematic Review and Meta-Analysis, 2022.
- Neal B.S. i wsp. Risk factors for patellofemoral pain: a systematic review and meta-analysis, 2019.
Artykuł ma charakter edukacyjny. Nie zastępuje badania, diagnozy ani indywidualnego postępowania medycznego.